Brown hield op 24 januari jongstleden een boeiend afscheidsverhaal in The Society of Four Arts, Palm Beach, met een paar opmerkelijke uitspraken, zeker uit de mond van iemand die een viertal jaren in de eredivisie van de talkshows heeft mogen spelen.

‘De waarheid’, zo sprak Brown, ‘doet er al lang niet meer toe in de politiek, en helaas ook niet meer op de televisie.’ Want met de waarheid wordt geen geld verdiend, tenzij er een ramp kan worden verslagen zoals 9/11 in New York of Katrina in New Orleans. In de televisiewereld wordt geld verdiend met de wenselijke waarheid. De waarheid wordt het construct van de kijkers. De televisie is de ultieme democratie, met een ver doorgevoerd online voting-mechanisme dankzij de afstandsbediening. Iedere seconde stemmen miljoenen mensen, het stemrecht is een recht voor kinderen en volwassenen. De winnaar levert de meest gewilde nectar voor de zwerm adverteerders. Zij zijn de financiers van de omroepen.

De omroepwereld stut meer en meer op het principe van de democratie, maar het grote verschil is dat het uitbrengen van een stem geen cent noch moeite kost. Stemmers betalen niet bewust belastinggeld (omroepbijdrage). De regering (de omroepen) moet haar inkomsten uit een andere bron zien te krijgen, en daarmee is er een klimaat ontstaan waarin volop ruimte komt voor oneigenlijke motieven en waarin steekpenningen gedijen. Een spermashow wordt bespreekbaar.

Het was de journalistieke blog van De Nieuwe Reporter die me wees op het ontslag van Aaron Brown. De Nieuwe Reporter is de plek bij uitstek waar journalistiek Nederland elkaar op het internet ontmoet en mijmert over zijn trotse vak. Van de Chinese censuur op Google tot de ongeduldige Engelse investeerders in PCM.

Ook zag ik een bijdrage van Kees Schaepman (VPRO radio). Schaepman schrijft dat ‘de paradox van de informatiemaatschappij is dat informatie zo overvloedig beschikbaar is, dat er op korte termijn groeiende behoefte zal ontstaan aan vakmensen om rook, vuur, kaf, koren, bomen en bos te onderscheiden’.

Eigenlijk beweert Schaepman dat er in de keten van het nieuws naar zijn lezers de behoefte aan een extra schakel is ontstaan die ons het belang van het nieuws geeft. In plaats van de kortere lijnen die ons werden beloofd door het internettijdperk komen er steeds meer langere lijnen omdat het directe aanbod domweg te verspreid en ondoorzichtig is. Hetzelfde geldt voor het aanbod van energie, voor het aanbod van ziektekostenverzekeringen en voor het aanbod van nieuws.

De ambachtelijke journalistiek kan een helpende pen toereiken. De vraag is vervolgens wie dat gaat betalen. Betaalde weblogs? Abonnees? Adverteerders? Trappen we dan niet weer in de val van de omroepen? Onderzoek van Meyer en Zhang (Anatomy of a Death Spiral, 2002) toont aan dat er een positieve invloed is van de geloofwaardigheid van een krant op haar oplage. Betrouwbaarheid zou dus lonen.

Op zoek naar vakmensen dus. Betrouwbare, onomkoopbare, kritische duiders. Dat is wat het volk blijkbaar wil. De Italianen Berlusconi en Prodi geven daar hun eigen invulling aan. Ze zijn in felle strijd gewikkeld voor de verkiezingen van 9 april. Il cavaliere (de ruiter, Berlusconi) kruist de wapens met il professore (Prodi). Onze eigen Harry Potter zal toch met enige jaloezie kijken naar deze bijnamen. Wat doen Berlusconi en Prodi? Ze organiseren persconferenties en beiden nodigen hun eigen persmensen uit. Opmerkelijk. In deze variant wordt de waarheid geconstrueerd door de boodschappers te filteren.

In de politiek gaat het al lang niet meer om de waarheid, en in nieuwsshows ook niet, zo stelde Aaron Brown. De stemlijnen zijn heel kort geworden. Democratische krachten leiden er toe dat er een waarheid wordt geconstrueerd die een schim is van de werkelijkheid zoals de marsmannetjes die zien.

Daarom gingen we bijna niet naar Uruzgan. De democratie heeft het moeilijk. Dat blijkt in Palestina, het blijkt uit het misbruik van het recht op vrije meningsuiting, het blijkt uit de mogelijke kandidaatstelling van Wiegel.

Het volk wijt het aan de democratie.

En nu is de democratie ontstemd.

JOOST STEINS BISSCHOP
Copyright (c) 2006 Het Financieele Dagblad