Zo eenvoudig is het. Wil een volk een mening hebben, dan zal het een vraagstuk moeten begrijpen. De taak voor diegenen die omgaan met een problematische situatie is dus eenduidig: begin met inzicht te geven. Iedereen moet het over hetzelfde hebben. Daarna kun je gaan beginnen aan het denken aan een oplossing, of om partijen bij elkaar te brengen, of om partijen op basis van betrouwbare argumenten te laten kiezen.

Pauw en Witteman hadden op 21 september minister Rouvoet op bezoek, toch niet de meest wazige van het hele regeringsstel. Het onderwerp was de Europese grondwet. Binnen een paar zinnen had Rouvoet gesproken over de Raad van State, het kabinet, het referendum als precedent, de normale goedkeuringsprocedure en de algemeen politieke beschouwingen. Vervolgens werd tafelgenoot Dimitri Verhulst, de Vlaamse schrijver die was genomineerd voor de Ako-literatuurprijs, in het gesprek betrokken. ‘Ik denk dat ik er geen 10% van begrepen heb’, zo zei hij. ‘Dat geeft mij dan te denken over jullie referendum. Zouden de mensen die in dat referendum moesten stemmen het wel gesnapt hebben?’

Nee, natuurlijk niet. Niemand snapte de keuze indertijd. Het onderwerp waarover moest worden gestemd was veel te complex en onduidelijk en dus werd de stemming gestuurd door sympathie voor een persoon of antipathie voor een partij.

Afgelopen maandag, ook weer Pauw en Witteman. Op bezoek nu staatssecretaris Van Bijsterveldt. Ze was uitgenodigd naar aanleiding van de lesnorm van 1040 uur en de stakende scholieren. Typisch kenmerk van de ontstane onrust is dat er maar weinigen zijn die begrijpen waar het precies over gaat. En dat zijn zeker de scholieren niet. Als zij mogen kiezen tussen een probleem begrijpen en een halve dag slenteren op straat is de keuze snel gemaakt. Dat begrijpt iedereen, behalve mevrouw Van Bijsterveldt.

Van het kwartiertje beschikbare zendtijd gebruikt ze de eerste tien minuten om uit te leggen dat het tuig van de richel is, die paar rotzooiende scholieren, dat mamma echt boos is, dat de stoute kindertjes de klas in moeten, dat ze het demonstratierecht misbruiken, dat lessen leuk zijn en dat die knuppelende politieman in Middelburg toch zijn excuses heeft aangeboden.

Eerst na een paar pogingen van Witteman komt het echte probleem aan de orde. Heel even maar. ‘Laat ik helder zijn’, tuttert de akela. Op het moment dat iemand zoiets halverwege een gesprek zegt, weet je al dat het te laat is. Die is daarvoor niet helder geweest, en dat krijgt ze zelf door.

Zou de staatssecretaris thuis een Senseo-koffieapparaat hebben? Pak een stoel, staatssecretaris, zet ‘m voor het apparaat en ga zitten. Kijk naar het apparaat. Hoeveel knoppen zitten er op? Hoe zou je het iemand kort uitleggen? En dan nu de opdracht: denk aan het onderwijsprobleem. Het is niet te reduceren tot twee knoppen — dat zou ten koste van de nuance gaan — maar zeker uitlegbaar vanuit het perspectief van bijvoorbeeld drie partijen: de scholier, de leraar en de overheid.

Hoe het komt dat onze scholieren vragen om beter onderwijs? Waar komen die 1040 uur vandaan? Wat zijn zij-instromers? Wat betekent het dat er te weinig leraren zijn voor te veel leerlingen? Waarom is een studieuur zelden een uur waarin gestudeerd wordt?

Overigens ben ik van mening dat politici moeten worden benoemd op basis van bewezen vaktechnische vaardigheden, en niet op basis van bewezen trouw.