Wikipedia is de encyclopedie op internet die gebouwd wordt door en voor de gebruikers van internet. Wikipedia bestaat sinds 2001, is gratis, heeft inmiddels bijna vier miljoen artikelen in tweehonderd talen en dagelijks worden zo’n 1500 lemma’s toegevoegd.

Hoe gaat het dikwijls met nieuwkomers die van buiten de gevestigde orde en niet gehinderd door door enige ballast bestaande systemen bestormen? Voor hen gaat de ophaalbrug niet meteen open. Potten met pek worden opgewarmd.

De eerbare Robert McHenry (niet onbelangrijk: hij was tussen 1992 en 1997 hoofdredacteur van de Encyclopædia Britannica) maakt zich zorgen over de bende luidruchtige enthousiastelingen die het internet als vrij platform voor de waarheid aanbieden. Het internet noemt hij ‘een samenspel van computers, snoeren en software’. Met grote stelligheid ondermijnt hij de betrouwbaarheid van Wikipedia. Het idee dat lezers zomaar bijdragen kunnen leveren, is absurd. ‘Dat dit in strijd is met het gezond verstand, en dat het bovendien aantoonbaar niet werkt, deert hen (de pleitbezorgers van Wikipedia, jsb) blijkbaar niet.’ Dixit Mr McHenry.

December 2005. Journal Nature vraagt een aantal onderzoekers om de feitelijke betrouwbaarheid van een vijftigtal wetenschappelijke artikelen te beoordelen. De teksten komen uit zowel de Encyclopædia Britannica als uit Wikipedia, maar de beoordelaars weten de herkomst niet.

Wat blijkt? De twee encyclopedieën ontlopen elkaar niet bar veel. Er worden acht serieuze fouten gevonden, eerlijk verdeeld over de beide partijen. De onderzoekers vinden ook een aantal slordigheden, iets meer bij Wikipedia (162) dan in de Britannica (123). Wikipedia werd ‘pretty accurate’ genoemd.

Wikipedia bestaat net vijf jaar, Britannica is ‘A world standard in reference since 1768′. Wikipedia wordt gemaakt door duizenden auteurs, Britannica heeft een gespecialiseerde staf van redacteuren. Wikipedia is gratis en bestaat alleen op internet. Britannica verschijnt in boekvorm, op cd-rom en is op internet toegankelijk tegen betaling. Wikipedia is de pukkelige puber, Britannica de wijze oude dame. Hun speelveld is dezelfde wereld, maar de benadering van de puber is volstrekt onconventioneel.

Terug naar de opmerkelijke uitspraken van McHenry. Nog geen jaar geleden beweert hij (uit eigenbelang? stramheid? onwetendheid? naïviteit?) dat het concept van de democratische kennis niet werkt, en nu toont onderzoek aan dat we Wikipedia wel degelijk serieus moeten nemen. Het vermoeden bestaat dat Wikipedia zelfs betrouwbaarder is als meer hedendaagse onderwerpen (moderne architectuur, muziek, games) met elkaar zouden worden vergeleken. Wiki wiki (Hawaïaans) betekent immers ‘snel, vlug, beweeglijk’. Iedereen speelt tegenwoordig Sudoku. De Britannica zwijgt er vooralsnog over, Wikipedia beschrijft het Japanse cijferspel uitgebreid.

Net zo opmerkelijk is het bewijs dat de waarheid benaderd kan worden zodra meer mensen er toe worden uitgedaagd. Fouten in Wikipedia worden binnen de kortste keren opgemerkt. Natuurlijk is er sprake van misbruik, maar Wikipedia blijkt een groot zelfreinigend vermogen te hebben. De kracht van de groep oprechten is aanzienlijk groter dan die van de enkele chicaneur. Wikipedia komt steeds dichter in de buurt van foutloze volledigheid, ook al zal geen enkele bron dat waarheidsgehalte ooit bereiken. Het lijkt op een asymptotische benadering van de waarheid, waarbij de laatste percentages de meeste inspanning zullen vergen.

Er breken interessante tijden aan voor Wikipedia. Zijn verworven status, bevestigd door het onderzoek van Nature, moet strijden met zijn aangeboren eigenzinnigheid. Adel verplicht, en de plicht om te verplichten kost inspanning. De controle zal moeten toenemen. Is het leger van vrijwilligers daartoe ook bereid? Komen er rangen in het standenloze corps van contribuanten?

Het trotse Britannica nam vooralsnog het lemma ‘Wikipedia’ niet op. De prille Wikipedia vermeldt over Britannica onder andere: ‘De artikelen in de Encyclopædia Britannica worden beschouwd als accuraat, betrouwbaar en goed geschreven.’ De oude dame hoort het niet eens, slaat het pluisje van haar schouder en schrijdt voort. Niet veel later zou blijken dat het niet zomaar een pluisje was.

JOOST STEINS BISSCHOP

Copyright (c) 2006 Het Financieele Dagblad