De Volkskrant toonde het uitgebreid aan in mei (salariskloof verdrievoudigd, zie het boekje Het Grote Graaien). Heel kort dan: vroeger, in de jaren tachtig, verdiende een directeur gemiddeld 16 keer het modale inkomen. In 2007 is dat opgelopen tot 44 keer modaal. Nog een feit: het gemiddelde directiesalaris van de honderd best betalende bedrijven steeg in 25 jaar van euro 225.000 naar euro 1,3 mln, dat betekent dus een ruime vervijfvoudiging van dat salaris.

Volgens deze redenering is 10 ook twee keer zo veel als 5. Maar het is afhankelijk van je culturele achtergrond of dit wel zo is. Westerlingen rekenen anders dan bijvoorbeeld ongeletterde indianen, en zij rekenen weer anders dan Chinezen. Rekenen is een cultureel construct.

Stanislas Dehaene is professor cognitieve psychologie aan het College de France in Parijs. Hij deed met een team onderzoek bij onder meer de Munduruku-indianen, in het Amazonegebied. Hij vroeg hen onder meer om de getallen van 1 tot 10 op een lijn aan te brengen. Als je dit aan geschoolde westerlingen zou vragen krijg je een antwoord waarbij de getallen 1 tot 10 keurig op een rij staan; alle getallen staan met eenzelfde afstand naast elkaar. Het papiertje kun je als een liniaal gebruiken.

Maar vraag je hetzelfde aan de Munduruku- indianen dan blijkt dat zij wel degelijk gebruikmaken van de mogelijkheid om verschillende afstanden tussen de getallen aan te brengen. Zo is de ruimte tussen 1 en 2 veel groter dan die tussen de 8 en de 9. Daar is heel veel voor te zeggen, want het eerste is een verdubbeling, waar de stap van 8 naar 9 maar een kleine verhoging is.

Wat de Munduruku-indianen doen is heel intuïtief. Ze combineren hun kennis van getallen met hun waarneming van een bepaalde ruimte. Het leidt ertoe dat bij hen het getal 3 ongeveer in het midden staat van de schaal van 1 tot 10. Zonder dat de Munduruku’s dat zelf weten, werken ze met iets wat lijkt op een logaritmische schaalverdeling.

‘En’, zo concludeert professor Dehaene, ‘dat is eigenlijk de meest intuïtieve manier om reeksen te benaderen. We hebben het overgenomen van de manier van denken van onze alleroudste voorvaderen, en we doen het als bestaande mathematische gereedschappen ons in de steek laten.’

Het aardige van de grote graaiers nu is dat ze dit feilloos toepassen. Want voor de logaritmische denkers is de stap van 10 naar 100 net zo’n grote stap als die van 1 naar 2 bij de overigen. Daar waar het arbeidersvolk in de afgelopen decennia er ploeterend in slaagde om een verdubbeling in salaris te bereiken, daar beloonden hun bazen zichzelf met een grote natuurlijke legitimiteit met het tienvoudige salaris. Volstrekt logisch en verklaarbaar, als je maar logaritmisch genoeg denkt. En achteraf gaan ze het nog uitleggen en zich verdedigen ook. ‘Als we dit niet meer mogen dan trekken we het land uit, en nemen onze hoofdkantoren mee.’ Doen! Meteen verhuizen, en wel naar de landerijen van de Munduruku’s. Daar worden ze begrepen. Ga maar juichen als er een grote zilveren vogel overvliegt.

Tegelijkertijd verandert er iets. De niet-logaritmische uitzonderingen druppelen binnen, inmiddels. Hoogervorst krijgt bij AFM minder dan zijn voorganger. Nijhuis is de nieuwe baas van Schiphol en verdient misschien meer, maar krijgt minder dan Cerfontaine. Hagoort gaat de NOS leiden en valt onder de verstikkende Balkenendenorm. Fonteijn kwam van het deftig declarerende Nauta, ging naar de Opta, leverde veel in en verdient minder dan zijn voorganger. Rinnooy Kan leverde ook met plezier in toen hij van ING naar de SER ging. Het zijn waarschijnlijk ook logaritmische denkers: liever twee keer zo veel plezier in je baan dan tien keer zo veel op je bankrekening. Met dank aan de Munduruku’s.