'Now is the time to think about the future. Now is the time for breakthroughs', zo schreef onlangs onze minister Laurens Jan Brinkhorst in het voorwoord van Rethinking the European ICT agenda. Vier jaar geleden sprak Europa in Lissabon met zichzelf af dat het binnen een decennium de meest competitieve en dynamische kenniseconomie van de wereld zou moeten zijn, en nu Nederland een half jaar voorzitter van de EU mag spelen, is het tijd om in krachtige termen mee te baltsen. Europa gaat een woordje meespreken.

Beide citaten leunen op de naïeve gedachte dat marktleiderschap maakbaar is. Dat is het niet, en al helemaal niet voor vage begrippen als 'kenniseconomie' of 'netwerk economie'. Wat is dat eigenlijk, een dynamische kenniseconomie? Waarom hoor je telkens weer dat het juist nú de tijd is (now is the time..) om over de toekomst na te denken? Wat belette je om het gisteren te doen, waarom zou je er morgen mee ophouden?

Kenniseconomie, ik heb nooit begrepen wat het is, laat staan dat ik begrijp hoe we in ons land in een keer de beste ter wereld kunnen maken. Neem één ding van mij aan: Nederland heeft in 2010 niet de beste kenniseconomie ter wereld, verre van dat. De winnaar moet je zoeken in een gebied - het hoeft niet een nationale economie te zijn - waar het enthousiasme om deel te nemen aan een bedrijf of onderzoek je ver buiten de poorten van de stadswallen tegemoet waait. Waar je wordt geïnfecteerd met een besmettelijke vorm van creativiteit en inspiratie. Waar de lokale, nationale of internationale overheid zo slim is geweest om kordate besluiten te nemen over infrastructurele zaken als bandbreedte, betalingsverkeer en belastingen. Waar standaarden door concurrenten samen worden gebouwd. Waar deugende ondernemers risicovermogen kunnen krijgen. Waar de NMa geliefd is.

Eind vorige eeuw waren bedrijfsbezoeken aan de Verenigde Staten populair. Zowel de westkust (internet, software) als de oostkust (reclame & communicatie, content, games) waren geliefd. Na een week duizelde je van de ideeën en was de vliegreis terug, de ideale opsluiting om in solitaire contemplatie je indrukken te verwerken en plannen te maken. Als een Rambo barstend van de inspiratie stormde je door Schiphol, zo snel mogelijk op weg naar een plek om te beginnen, tijdverschil of niet.

Tegenwoordig komen de inspirerende wijzen, als vroeger, uit het oosten. Ga een weekje naar Sjanghai, China en Seoul en je hoofd wil meer dan je omgeving aan kan.

Zouden ze in China nu bezig zijn met een tech-trip naar Nederland? Zouden in Korea reisorganisaties zich oriënteren op Dutch Sillicon Valleys? Zouden ze daar op de hoogte zijn van het Electronic Commerce Platform Nederland, dat bezig is om het land van de tulpen en molens te hervormen tot de meest dynamische kenniseconomie, en wel ter wereld?

Eén bedrijfje kon de aanvragen voor bedrijfsbezoeken in 2005 niet aan. Het was de Emmeloordse Marktplaats, begonnen in 1999 en een vijftal jaar later verkocht aan eBay voor een kwart miljard dollar. Men sprak van een Googleiaanse waardering, synoniem voor iets wat riekt naar overwaardering.

Marktplaats is niet overgewaardeerd. De onderneming heeft gedaan wat ze zich voornam om te doen, en ze heeft het gedaan met een nuchtere en gerichte gedrevenheid. Het idee om treffertjes, speurders en vindertjes op het internet aan te bieden, ligt net zo voor de hand als het verkopen van aanstekers bij een avondwake voor André Hazes. Je moet het alleen nog doen, je moet het als beste doen en je moet weten wanneer je het doet. Marktplaats werd de grootste. De verleiding om op het kruimelbod van de Telegraaf in te gaan werd weerstaan. Toen kwam eBay, en eBay kocht het marktleiderschap.

'Europe is too late for lofty goals of global IT leadership', is de kop van de IT-bijlage van de Financial Times, 3 november. Maar toen was nog niet bekend dat kroonprins Willem-Alexander zou worden gevraagd om toe te treden tot de adviesraad van ons Electronic Commerce Platform.

Het was nog lang onrustig in China, India, Zuid-Korea en Japan.

JOOST STEINS BISSCHOP

Copyright (c) 2004 Het Financieele Dagblad