De computer als negenkoppig monster

12 jul 2005

2724 keer gelezenrating: rating: 5 uit 5

reacties: 2

Heracles, de zoon van Zeus, kreeg de opdracht twaalf werken te verrichten; het was een boetedoening voor het onrecht dat hij zijn vrouw en kinderen had aangedaan.

In een vlaag van zinsverbijstering had hij hen niet herkend; hij zag ze zelfs aan voor zijn vijanden en vermoordde hen. Het bekendste werk van de twaalf is het reinigen van de stal van Augeias. Hercules loste het vindingrijk op door de loop van de rivier Peneios te verleggen.

Ook moest hij de negenkoppige mensenverslindende waterslang uit een moerasgebied doden: de hydra van Lerna. De slang met schubben in zijn hals en een sissende bek waaruit groenachtig gif en etter droop. Als je één kop afhakte kwamen er onmiddellijk twee voor in de plaats. Heracles schroeide telkens met een brandend stuk hout de wond na het afhakken meteen dicht en uiteindelijk werd het monster bedolven onder rotsblokken. Einde van de hydra. Dat dacht toen Hercules.

De Wet van Moore kent u ongetwijfeld. Het komt er op neer dat iedere anderhalf jaar de capaciteit van een processor verdubbelt. Sinds 1970 klopt dit wel. Het betekende een spectaculaire verbetering van de rekenkracht van computers. Maar hoe spectaculair ook, in vergelijking tot een mens benadert de intelligentie van een chip misschien die van een spin of krekel. In denkkracht blijft de mens superieur ten opzichte van een computer. Dat dacht Kasparov, acht jaar geleden.

In 1996 speelde Kasparov tegen IBM 's prestigieuze schaakcomputer Deep Blue en won hij overtuigend met 4-2. Het jaar erop werd een historisch jaar. Deep Blue versloeg de wereldkampioen nipt, de schaakwereld en Kasparov voorop waren in verwarring. In 2002 speelde Kramnik nog gelijk tegen Deep Fritz. Het waren stuiptrekkingen, zo bleek later. Kramnik maakte gebruik van het gegeven dat computers toen nog ongemakkelijk reageerden op ongebruikelijke stellingen. Intussen tikte de Wet van Moore door. En vorige maand waagde Michael Adams, behorend tot de wereldtop, zich aan een tweestrijd met een schaakcomputer. Adams werd verpulverd door een rekenmonster met een capaciteit van tweehonderd miljoen zetten per seconde en het vermogen om stellingen veertig zetten diep te berekenen. Van de zes partijen wist Adams er een op remise te houden, de rest ging verloren zonder dat er ook maar ergens een kans was geweest. De lompe rekenkracht reduceert het elegante schaken tot een veredeld boter-kaas-en-eierenspel. De Britse grootmeester John Nunn voorspelt dat in 2007 een grootmeester verliest van een zakcomputer, in 2009 van zijn mobiele telefoon en in 2011 van een legoblokje.

Overigens, hoe heet de schaakcomputer die Michael Adams afdroogde? Juist, Hydra. Hercules versloeg de negenkoppige hydra indertijd met brute kracht en enige slimmigheid, maar de hedendaagse schaak-Hydra zal nooit meer verslagen worden door een mens. Het mythologische slangenmonster verdubbelde zijn aantal koppen als er een werd afgehakt, het logische schaakbeest van nu verdubbelt zijn rekencapaciteit iedere anderhalf jaar als meneer Moore gelijk blijft krijgen.

Daar waar besluitvorming tot stand komt op basis van objectief berekenbare factoren, daar zijn computers in staat om het heft over te nemen. De mens-computerstrijd in de schaakwereld is definitief beslecht.

En in de beleggingsstrategie? Een 'robot' - een misleidende benaming voor een computerprogramma - is verantwoordelijk voor de beleggingsstrategie van een van de nieuwe fondsen van de ABN Amro, zo meldde deze krant afgelopen vrijdag. Dat suggereert dat beleggen succesvol kan zijn op basis van een gesloten verzameling van invloeden.

Zal de computer ooit in staat zijn om een redelijk gesprek met een mens te voeren? Misschien wel in een callcenter, en niet in een boekenclub. Maar de automatische gesprekken zullen wel steeds zinvoller worden, dat is onontkoombaar. Het duurt steeds langer voordat we doorhebben dat we het tegen een computer hebben, en daar is in principe niks mis mee.

Ratio versus intuïtie. Schakers kunnen op basis van intuïtie een prachtig offer scheppen, waar de korte denker intuint, omdat de ratio de gevolgen niet kan overzien. Hydra is zo krachtig dat hij zelfs de gevolgen van intuïtieve zetten kan berekenen.

Gelukkig is er nog zo veel onvoorspelbaar, en is er nog volop ruimte voor beslissingen op basis van gevoel. Alleen niet meer in het schaakspel.

JOOST STEINS BISSCHOP